صنایع دستی کاشمر، نگینی بر چنبر اقتصاد

اخبار ترشیز
Typography

حمیدضیایی

بیستم خردادماه، روز جهانی «صنایع‌دستی» است. در حوزه‌ی میراث فرهنگی و صنایع‌دستی در طی این سال‌ها فعالیت‌های خوبی صورت گرفته است. امروزه ما شاهد این هستیم که در کاشمر، کارگاه‌های مختلف صنایع‌دستی در حال فعالیت‌اند. این کارگاه‌ها علی‌رغم تولید محصولات تجاری، در حال آینگی و هوّیت‌بخشی شهرمان نیز هستند.

نگارنده معتقدم هرچه تولید و عرضه‌ی صنایع‌دستی افزایش یابد، به آینده‌ی گردشگری شهرمان می‌توانیم امیدوارتر شویم. صنایع‌دستی در کنار تولید و رفع‌ نیازهای انسانی، دارای یک هوّیت فرهنگی‌اجتماعی نیز هستند که می‌توان به واسطه‌ی آن‌ها نوع زیست گذشتگان را مورد بررسی قرار داد. به‌بیان دیگر دارای یکی هوّیت اجتماعی هستند که از نظرگاه جامعه‌شناختی می‌توان آن را بررسید.

در مقایسه با گذشته باید یادآور شویم که تولید محصولات و صنایع‌دستی در کاشمر افزایش یافته و مرحله‌ی بعدی که باید طیّ شود و تا حدودی هم طیّ شده است، بحث «برند»سازی‌است. یعنی این محصول را با شناسنامه‌ی کاشمر و ترشیز می‌توان عرضه کرد. در طیّ این  سال‌ها با همت و تلاش اداره‌ی میراث فرهنگی کاشمر و پیگیری‌های مهندس «رضا یوسفی» و یار و همراه همیشگی و پیگیرش آقای «رضا ربیعی»، فعالیت‌های قابل توجهی صورت گرفته؛ در زمینه‌ی توانمندسازی هنرمندان و صنعتگران با تفاهم‌نامه‌ای که در سال 1399 با«کمیته امداد امام خمینی (ره)» صورت گرفته، بالغ‌بر 2میلیاردتومان جهت ایجاد بسترهای مناسب صنایع‌دستی اختصاص یافته است. در این میان کمیته امداد امام خمینی همراهی قایل توجهی داشته و این مهم نشانگر این است که ارگان‌های مختلف می‌توانند با تعامل و همبستگی در این کار مهم و سترگ همراه یکدیگر باشند.

صنایع‌دستی در ایران 18 گروه شغلی دارد که زیرنظر وزارت میراث‌فرهنگی و گردشگری‌است. این 18 گروه شغلی 299 رشته و زیررشته دارد که در کاشمر 158 رشته و زیررشته با تعداد بیش از 1200 نفر هنرمند و صنعتگر در حال فعالیت است. هرکدام از این رشته‌ها می‌توانند در حوزه‌ی کاری خود تبدیل به یک نماد برای کاشمر شوند. البته امیداوریم که در حوزه‌های مواد غذایی و محصولات غذایی هم شاهد اتفاقات خوبی باشیم. از محصولات خوراکی و غذایی کاشمر می‌توانیم به انواع غذاها، کلوچه‌های محلی، سوهان کاشمر، نان کاشمر، و... اشاره کرد که هرکدام زمینه‌های مناسب برای معرفی و عرضه را دارند. در این یادداشت اجمالاً به بعضی گروه‌های شغلی که در کاشمر فعالیت دارند اشاره می‌کنیم؛ در شماره‌های پیاپی هر گروه شغلی را به صورت مجزا معرفی خواهیم کرد.

-نساجی سنتی:

نساجی سنتی یکی از مشاغلی‌است که می‌توان آن را از جنبه‌های مختلف مورد بررسی قرار داد. نوع بافت پارچه، طرح‌های تشکیل دهنده، مدل‌های مختلف و سبک و رنگ آن قابل توجه است. نساجی کاشمر را چند شاخه تشکیل می‌دهد که مهم‌ترین آن‌ها را می‌توان «فَرت‌بافی، چادرشب‌بافی، حوله‌بافی، و...» دانست. این نوع صنایع‌دستی امروزه با اقبال نسبتاً خوبی روبه‌رو است که می‌توان به آینده‌ی آن امیدوار بود. هرچند که تاکنون هم توانسته موفق عمل کند.

 

-بافتِ داری و غیرِ داری:

«دار» در گویش کاشمر به معنای آن کلاف و چهارچوبی‌است که روی آن نخ را سوار می‌کنند و با آن قالی و ... می‌بافند. در اینجا منظور از بافت‌های «داری» و «غیر داری» مشخصاً اشاره به کالاهای بافتی‌است که در کاشمر تولید می‌شود. بافت‌هایی مانند: گلیم، زیلو، پِلاس و تولیدات :نمدی» دست‌دوز که امروزه در حال رونق گرفتن است و علاقه‌مندان بسیاری به این شغل روی آورده‌اند.

 

-پوشاک سنتی:

پوشاک همواره یکی از دغدغه‌های انسان بوده و هست. امروزه پوشاک در حوزه‌های مد و ... نقش مهمی دارند که باید به آن توجه ویژه ای صورت پذیرد. نکته‌ی مهم این است که مردم ایران از دیرباز تا اکنون دارای هوّیت‌ها و فرهنگ‌های مختلفی بوده‌اند که با توجه به اقلیم و زیست‌بوم خود نوع لباس خود را تولید و استفاده می‌کردند. ما در ایران 18 قوم داریم که می‌توانیم بگوییم لباس 12 قوم ایرانی در کاشمر تولید می‌شود. همچنین در شاخه‌ی تولید «پاپوش سنتی»، «بافت سنتی»، «عروسک بافی»، «قلاب بافی» هم فعالیت‌های در خوری انجام می‌گیرد.

 

-چاپ سنتی:

چاپ و طراحی ریشه‌ای تاریخی دارد. این را می‌توان از طراحی‌های موجود روی آثار باستانی فهمید. انسان به طرح و نقش و رنگ علاقه‌ای شگرف دارد و از دیرباز دغدغه‌ی انسان بوده است. طراحی و چاپ روی پارچه هم از همین دست است.  چاپ کلاقه‌ای (باتیک) یکی دیگر از کارهای دستی‌است که در کاشمر فعالان خود را دارد. این کار با چاپ روی پارچه آثار خود را ارایه می‌کند. به این نوع چاپ، چاپ کلاقه‌ای یا باتیک می‌گویند.

 

سفال_سرامیک:

کار با خاک هم یکی دیگر از هنرهای اصیل این منطقه است. البته در همین نشریه شماره‌ای را به سفال‌گری اختصاص دادم؛ اما در اینجا که با هدف سفال‌_سرامیک معرفی می‌گردد، نوع دیگر از کار با سفال است که شامل لعاب‌کاری و طراحی روی لعاب و زیر لعاب و... است

 

چرم:

چرم یکی دیگر از صنایع‌دستی کاشمر است که این‌روزها رونق بسیار زیادی دارد و حتا در حال صادرات به کشورهای دیگر هم هست. این هنرِ دست شامل کارهایی چون: کیف، حکاکی روی چرم، دست‌دوزی و... است که وسعت بسیار زیادی دارد و از لحاظ اقتصادی هم به تولید کننده با صرفه است.

 

هنرهای سنتی وابسته معماری:

 

هنرهای سنتی وابسته به معماری هم نوع دیگر و مهمی از کارهای دستی کاشمر به حساب می‌اید که باید پیشینه‌‌ی آن را در تاریخ جست‌وجو کنیم. در این زمینه نیاز به یک بررسی میدانی و مکتوب احساس می‌شود تا بیشتر راجع‌به معماری کاشمر بدانیم. نوع سازه‌ها و سبک معماری کاشمر با توجه به اقلیم منطقه قطعاً جالب توجه است؛ اما در این دوره به عنوان نوعی از صنایع‌دستی به حساب می‌آید که می‌توان به «آجرکاری سنتی» اشاره کرد که در کاشمر فعال است.

 

صنایع‌دستی فلزی:

 

کار با انواع فلز هم می‌تواند پیشینه‌ای تاریخی داشته باشد و باید به قلب تاریخ رجوع کنیم. در این دوره هم هنوز کار با شیوه‌های سنتی در کاشمر رواج دارد. البته نگارنده به‌خاطر دارم که در گوشه‌وکنار کاشمر زمانی این مشاغل هنوز فعال بودند؛ البته همان ‌زمان هم نفس‌های آخرش را می‌کشید؛ اما این روزها با همت میراث‌فرهنگی کاشمر این کار دوباره احیا شده و در زمره‌ی مشاغل و صنعت‌های سنتی کاشمر قرار گرفته است. به انواع مختلفی می‌توان اشاره کرد، چون: چلنگری(آهنگری سنتی)، حکاکی روی فلز، مسِ چکشی، زیورآلات سنتی، قلم‌زنی، ملیله‌سازی، و...

 

صنایع چوب:

 

کار با چوب هم به جای خود زیبای‌های خاص خود را دارد و می‌توان به کارهایی چون: بافت الیاف چوبی، حصیربافی، پُخَل‌بافی، خراطی، اورسی، گره‌چینی، منبت‌مشبک و... اشاره کرد.

 

 

صنایع سنگی:

 

سنگ‌تراشی نوع بی‌نظیری از کارهای دستی در کاشمر است که رونق بسیاری دارد. تراش‌ سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی، حجاری سنتی(سنگ‌تراشی)، حکاکی روی سنگ، خراطی سنگ، مرصع‌کاری و... از این قبیل‌اند. امروزه در کاشمر این کار از رونق بسیاری برخوردار است و یکی از کارهای زیبا و سودآور برای فعالان این حوزه است.

 

 

استخوان‌کاری:

 

استخوان یکی از مصالح و لوازمی‌است که در حوزه‌های مختلف مثل ساختن ساز و دیگر کارها از آن استفاده می‌شود. یکی از صنایع دستی‌ای که امروز در کاشمر فعال است «حکاکی روی استخوان» است که یک کار زینتی و زیبا است.

 

 

رودوزی‌های سنتی:

 

حوزه‌ی رودوزی 60 رشته دارد که خوشبختانه امروزه در کاشمر 40 رشته‌اش فعال است. به دلیل وسعت هر کدام از این حوزه‌ها، هرکدام را مجزا در شماره‌های مختلف کار خواهم کرد.

 

 

صنایع آبگینه:

 

آبگینه یک هنر شاعرانه است. در ادبیات ما از استعاره‌ی آبگینه بسیار استفاده شده است؛ شاعرانگی این هنر بی ارتباط با خود کار هم نیست. این کار که با نقاشی روی آیینه و شیشه به آبگینه معروف است، در کاشمر فعال است و یکی از هنرهای سنتی و اصیل ایرانی است.

 

 

صنایع دستی کاغذی:

 

صنایع‌دستی کاغذی یکی دیگر از فعالیت‌های حوزه‌ی فرهنگی کاشمر است. در این حوزه‌ می‌توان به هنرمندان تذهیب‌کار اشاره کرد که بسیار فعال و شناخته شده‌اند. همچنین «پاپیه‌ماشه»، نقاشی سنتی، نگارگری و... نیز هنرهای سنتی و زیبایی‌است که در کاشمر فعال است.

 

 

سازهای سنتی:

 

ساختن ساز یکی از کارهایی‌است که در کاشمر رواج یافته است. اگر چه امروزه تنها می‌توان به کارگاهای ساخت «دوتار» اشاره کرد؛ اما تنها به این دلیل دارای اهمیت است که یکی از سازهای منطقه‌ای است.

 

میناکاری:

 

راستش را بخواهید، وقتی می‌خواهم از میناکاری چیزی بگویم و یا بنویسم، دست و پایم را گم می‌کنم. رقص رنگ‌ها در مقابل چشمانم تصویر می‌شود و آن زیبایی بی‌کران فیروزه‌ای و لاجوردی و سبز را تصور می‌کنم و مسحور این همه زیبایی می‌گردم. خوشحالم از اینکه در کاشمر هم این هنر طرفدار و هنرمند دارد و به زودی هنرمندان این حوزه را معرفی خواهم کرد. در کاشمر میناکاری مس و هم میناکاری روی سفال انجام می‌شود که از زیبایی بی‌نظیری برخوردار است.

 

درپایان:

 

آنچه تا اینجا آورده شد تنها گوشه‌ای از فعالیت‌های حوزه‌ی صنایع‌دستی‌است که باید به آن نگاهی جدی‌تر صورت پذیرد. وقتی از نگاه جدی سخن می‌گوییم به این معناست که این پرسش‌ها را مطرح سازیم که: جایگاه صنایع‌دستی در میان جوایزی که توسط ارگان‌های مختلف اهدا می‌شود، کجاست؟ آموزش و پرورش در شناختن و شناساندن صنایع‌دستی منطقه‌ای چه نقشی دارد؟ مردم کاشمر تا چه میزان با تولیدات صنایع‌دستی شهرشان آشنایند؟ و از همه مهم‌تر چرا در این حوزه فعالیت در خوری صورت نمی‌گیرد؟

آیا زمان آن نرسیده که آموزش و پرورش با برگزاری کلاس‌های ضمن‌خدمت برای معلمان عزیز، آنان را با صنایع‌دستی کاشمر آشنا سازند تا معلمان عزیز بتوانند به دانش‌آموزان خود منقل کنند؟ آیا زمان آن نرسیده که برای برگزاری همایش‌ها و جشنواره‌ها و اهدای جوایزی که صورت می‌گیرد، از صنایع دستی منطقه استفاده شود؟ آیا زمان آن نرسیده که در کاشمر یک بیلبورد در بهترین نقطه‌ی شهر، جهت معرفی آثار هنری کاشمر تعبیه شود؟

احساس می‌کنم زمان خیلی چیزها گذشته است. آنچه باید و شاید در این حوزه انجام نشده، که امیدواریم به زودی شاهد نگاه جدی‌تری در این حوزه باشیم.

 

 

 

 

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.